Interview

Oplossingsgerichte teamcoaching en intervisie: een interactief boek

Larcier-Intersentia interviewde dhr. Chris Van Dam naar aanleiding van de komende publicatie van het boek Oplossingsgerichte teamcoaching en intervisie.

Intervisie en teamcoaching zijn doeltreffende methoden om professionele knopen te helpen ontwarren. Voor coaches zijn deze werkvormen de sleutel tot effectieve verandering. Voor deelnemers leiden ze tot verhelderende inzichten en blijvende vooruitgang.
Oplossingsgerichte teamcoaching en intervisie leert je teamcoaching en intervisie te benaderen vanuit een oplossingsgerichte mindset, die vooral de nadruk wil leggen op de gewenste toekomst en oplossingen wil laten aanreiken door de deelnemers zelf. Na het lezen beschik je over verschillende kaders om een team te begeleiden en heb je diverse intervisiemethodieken in de vingers.
Dit boek is zowel bedoeld voor beginnende professionals als ervaren coaches die zich verder willen verdiepen in het oplossingsgerichte denken. Het is eveneens een absolute aanrader voor studenten in een opleidingscontext.
Oplossingsgerichte teamcoaching en intervisie is een herwerkte en uitgebreide heruitgave van Oplossingsgerichte intervisie (2023). Het is een interactief boek dat je uitnodigt om via QR-codes extra beeld- en werkmateriaal te ontdekken.

Dhr. Chris Van Dam heeft intussen bijna 25 jaar ervaring als personal coach, teamcoach, workshopbegeleider, intervisor en auteur van vakliteratuur. Hij maakte kennis met het oplossingsgerichte gedachtegoed tijdens de therapieopleiding van het Korzybski Instituut, waar hij niet alleen de opleiding volgde, maar ook gedurende vijf jaar een staffunctie opnam. Hij is docent aan HOGENT en oprichter van het Centrum Oplossingsgericht Coachen.

Uw boek 'Oplossingsgerichte teamcoaching en intervisie' richt zich op studenten en coaches.
Wat inspireerde u om dit te schrijven?

Welnu, als coach zie ik teams en professionals worstelen met problemen, terwijl oplossingen vaak al binnen handbereik liggen. Dit boek deelt praktische tools uit het oplossingsgerichte gedachtegoed, geïnspireerd door pioniers als Steve de Shazer en Insoo Kim Berg, en het Brugse model van Luc Isebaert.

Enerzijds zijn Steve de Shazer en Insoo Kim Berg de pioniers van de oplossingsgerichte therapie (Solution-Focused Therapy), ontwikkeld in de jaren 80 aan het Brief Family Therapy Center in Milwaukee.
Steve de Shazer, die overleed in 2005 en Insoo Kim Berg, overleden in 2007, richtten zich op hoop creëren door te focussen op de gewenste toekomst in plaats van op problemen. Hun inzicht: praten over problemen creëert problemen, praten over oplossingen creëert oplossingen. Technieken zoals de wondervraag (stel dat het probleem 's nachts opgelost is, wat merk je dan?) helpen cliënten of teams concrete stappen te visualiseren.

Daarnaast benadrukt het Brugse model, ontwikkeld door Luc Isebaert en zijn team aan het Korzybski Instituut in Brugge, relatieopbouw en keuzemogelijkheden voor cliënten.
Luc Isebaert, overleden in 2019, was een Belgische psychiater, en hij ontwikkelde dit model met o.a. Myriam Le Fevere de Ten Hove, met focus op relaties: vrijblijvend, zoekend, consulterend en expertenrelatie. Het onderscheidt problemen (oplosbaar) van beperkingen (leren omgaan), en gebruikt een flowchart om van probleem naar werkbare vraag te navigeren. In teamcoaching past het bij 'leading from behind', waarbij de coach keuzes zichtbaar maakt bij het team.

Het boek is dus bedoeld voor wie teams wil versterken zonder in eindeloze analyses te verzanden.

U definieert een team als twee of meer leden met een gemeenschappelijk doel, organisatorisch verband, een wij-gevoel en gedeelde waarden. Hoe verschilt uw teamcoaching van traditionele methodes?

Traditionele coaching graaft diep in oorzaken en problemen, wat tijd kost en demotiveert. Een oplossingsgerichte aanpak focust op wat werkt: successen uit het verleden, gewenste toekomst en kleine concrete stappen. Het vierstappenmodel (Wat brengt jullie hier? Waar willen jullie naartoe? Wat werkt al? Wat is de kleine volgende concrete stap?) leidt snel tot vooruitgang. Teams worden zelf expert, de coach leidt 'from behind'.

Modellen als het kwadrant van Haesun Moon of het Brugse model lijken cruciaal. Kunt u dat nader toelichten?

Het Dialogic Orientation Quadrant van Haesun Moon, communicatiewetenschapper, docent en executive coach, helpt je om gesprekken te begrijpen en te sturen. Het verdeelt taal in vier kwadranten of zones: ‘Nuttig verleden’ (je kijkt terug op positieve ervaringen en wat goed werkte), ‘Belastend verleden’ (je praat over problemen of pijnlijke gebeurtenissen uit het verleden), ‘Gewenste toekomst’ (je richt je op een hoopvolle, gewenste toekomst en doelen) en ‘Gevreesde toekomst’ (je uit zorgen of angst over wat nog kan komen).
Het idee is simpel: door te herkennen in welk kwadrant iemand zich bevindt, kan je het gesprek verplaatsen naar een positievere en toekomstgerichte richting. Haesun Moons kwadrant scheidt dus nuttig verleden, gewenste toekomst, belastend verleden en gevreesde toekomst, om hoop te creëren.

Het door Luc Isebaert en zijn team ontwikkelde Brugse model ten slotte onderscheidt relaties: vrijblijvend, zoekend, consulterend tot expertenrelatie, rekening houdend met beperkingen versus oplosbare problemen. Zo respecteer je het tempo van het team.

Een apart hoofdstuk heeft het over 'lastige mensen'. Labels als selffulfilling prophecy vermijden, achter gedrag kernkwaliteiten en behoeften zien – fascinerend

Inderdaad, lastig gedrag gaat vaak over gedrag waarbij mensen doorschieten van hun kwaliteit in hun valkuil, zoals doorzettingsvermogen dat doordrammen wordt. Of het gaat om basisbehoeften zoals autonomie, competentie en verbondenheid die onvervuld zijn of niet erkend worden.
Vraag: 'Waarvoor helpt dit gedrag jou?' in plaats van labels te plakken. Valoriseer sterktes, parafraseer hoopvol met 'nog' of 'momenteel'.

Praktijkvoorbeelden maken het levendig, zoals teams in zorg of onderwijs.

Ja, een jeugdzorgteam klaagt over werkdruk, maar via de wondervraag visualiseren ze hun ideale samenwerking. Kleine stappen, zoals koffiedrinken voor het overleg, monden zo uit in duurzame verandering.

Deel 2 heeft als titel ‘Intervisie’. Waarom is oplossingsgerichte intervisie anders aan traditionele intervisie?

In traditionele intervisie duikt men sterk in de analyse van de casus die wordt aangereikt. Men gaat op zoek naar de oorzaken van het probleem, formuleert bepaalde hypotheses en probeert van daaruit tot een oplossing te komen. Soms wordt er zelfs gediscussieerd over wat in de besproken situatie de juiste aanpak is.

Oplossingsgericht (solution-focused) denken gaat over een andere manier van kijken naar problemen. We duiken minder sterk in de zoektocht naar de oorzaak van de problemen in de casus omdat dit niet altijd nuttig is. Daarnaast laten we weinig of geen discussies ontstaan tijdens een intervisie, omdat dit vaak leidt tot het verengen van het arsenaal aan keuzemogelijkheden om met de situatie om te gaan. Ontstaat er een discussie, dan leidt dit vaak tot winnen of verliezen.

Oplossingsgerichte intervisie gebruikt modellen als O.A.S.E., het www-model, of Reflecting Team: focus op successen, schaalvragen en uitzonderingen.

O.A.S.E. is een acroniem dat staat voor ‘Onderzoek, Appreciatie, Suggesties, Eerste stap’.
Het is een gespreksstructuur die helpt om een dialoog op te bouwen: ‘Onderzoek’ (luister open naar wat de ander zegt), ‘Appreciatie’ (sluit aan bij het perspectief van de ander), ‘Suggesties’ (stel vragen om samen betekenis te geven) en ‘Eerste stap’ (kijk terug op wat het gesprek heeft opgeleverd).

Het www-model staat voor ‘Wat Werkt Wel’. Dit is een oplossingsgerichte benadering waarbij je focust op: Wat is de werkelijkheid? Wat is de wens van de casusinbrenger? Wat waarderen we? Wat zijn de suggesties? Wat neem je hieruit mee naar jouw praktijk?

Het Reflecting Team-model ten slotte is een werkvorm uit de systeemtherapie en coaching. Een groep luistert naar een gesprek (bv. tussen coach en coachee) en reflecteert hardop op wat hen opvalt, welke vragen ze hebben, of welke mogelijkheden ze zien. De coachee luistert mee en kiest wat waardevol is.
Het creëert nieuwe perspectieven en inzichten.

De intervisor bewaakt structuur, creëert veiligheid met 'what happens in the room stays in the room'. Groepen leren niet enkel van elkaars krachten, maar ook van elkaars ervaringen, suggesties, …

Een techniek zoals positief roddelen klinkt vernieuwend. Wat houdt deze techniek precies in?

Positief roddelen bouwt verbondenheid: 'Wat apprecieer je aan collega X?'. Roddelen-waar-je-bij-bent is een relatief veilige manier van feedback geven. Het is belangrijk dat de groep elkaar kent en er een veilige sfeer is. Roddelen schept hier een relativerende afstand tussen feedbackgever en feedbackontvanger.

Het boek eindigt met 'En nu is het aan jou'. Voor wie is dit essentieel?

Om oplossingsgerichte intervisiebijeenkomsten goed te begeleiden, is het belangrijk dat je als intervisor niet alleen de methodieken kent, maar vooral de oplossingsgerichte mindset en grondhouding beheerst. Methoden bieden structuur en houvast, maar zijn geen rigide voorschriften – pas ze gerust aan de context of de groep aan. Het gaat er niet om dat je ze slaafs volgt, maar dat je ze flexibel en bewust inzet.

Echt succesvolle intervisiebijeenkomsten ontstaan bovendien niet alleen door de begeleider, maar ook door de deelnemers zelf. Het is een groot voordeel wanneer zij vertrouwd zijn met oplossingsgericht denken en die houding actief meenemen in het proces.

Voor mij persoonlijk is het begeleiden van intervisies een van de leukste en meest leerrijke vormen van begeleidingswerk. Aan coaches in opleiding raad ik vaak aan om te beginnen met het begeleiden van intervisiebijeenkomsten, vervolgens ervaring op te doen in teamcoaching en daarna pas conflictsituaties in teams te begeleiden.

Ik nodig alle deelnemers aan intervisies – of het nu stagiairs, opvoeders, leerkrachten, studenten of psychologen zijn – graag uit om zich verder te verdiepen in het oplossingsgerichte gedachtengoed.

Hopelijk vormt dit boek het startpunt van een inspirerende ontdekkingstocht naar alles wat intervisie te bieden heeft.

Over het boek